مادر فیزیک ایران

آلنوش طریان

وی ارمنی تبار و زاده 18 آبان سال 1299 بوده است.

او فیزیک‌دان ایرانی بود که به مادر نجوم و بانوی اختر فیزیک ایران ملقب گردیده‌ است.

پدر آلنوش , آرتو طریان در جلفای اصفهان و مادر او , وارتو طریان در تهران چشم به جهان گشودند, پدرش آرتو دانش‌آموخته بازیگری و نمایش از مسکو و پایه‌گذار دومین مرکز آموزشی هنرهای دراماتیک و تئاتر در ایران بود, پدر آلنوش پاره‌هایی از شاهنامه را به زبان ارمنی بازگردانی کرده بود, و مادرش در رشته ادبیات و هنر سخنوری در کشور سوئیس تحصیل کرده بود و نخستین زن ایرانی ارمنی بود که شعرهای فارسی را دکلمه کرد.

اما آلنوش راه پدر و مادرش را در هنر پی نگرفت و به دنبال فیزیک رفت, او در خاطراتش گفته‌است:

من به پدرم گفتم می‌خواهم کاری کنم که از عهده هرکسی بر نیاید, از بچگی دیده و شنیده بودم که چطور مردم مثلاً می‌گویند: دخترها نمی‌توانند ریاضی بخوانند یا فلان کار را انجام دهند و این همیشه باعث آزردگی من می‌شد و می‌خواستم ثابت کنم که دختر یا پسر بودن فرقی ندارد و اگر انسان استعداد و پشتکار کافی داشته باشد، از عهده هر کاری بر می‌آید و ثابت هم کردم.

او در شش سالگی وارد مدرسهٔ ارمنیان تهران شد و نه سال در آنجا تحصیل کرد, سپس برای تکمیل تحصیلات دورهٔ متوسطه به مدت دو سال نیز در مدرسهٔ انوشیروان دادگر به تحصیل پرداخت وی در این مورد می‌گوید:

در آن زمان در مدارس ارمنیان تنها تا کلاس نهم تدریس می‌شد و من پس از اتمام دوره نه ساله در مدرسهٔ ارمنیان برای تکمیل تحصیلات به مدت دو سال به مدرسه انوشیروان دادگر, که متعلق به زرتشتیان بود رفتم, دلیل انتخاب این مدرسه هم نزدیک بودن آن به منزل ما بود , پس از آن برای ادامه تحصیل وارد دانشگاه تهران شد.

آلنوش در سال 1326 مدرک لیسانس خود را رشته فیزیک از دانشکده علوم دانشگاه تهران گرفت و پس از مدتی اشتغال در همان دانشکده,پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی وی مدتی به عنوان مسئول آزمایشگاه‌های فیزیک فعالیت نمود, وی به زبان‌های فارسی, ارمنی و فرانسوی تسلط داشته و با ترکی و انگلیسی آشنایی داشت.

پس از تلاش بی‌نتیجه برای متقاعد کردن استادش محمود حسابی برای کمک به اعزام وی به خارج از کشور در تابستان 1328 به تشویق پدر و با هزینه شخصی خود به بخش فیزیک اتمسفر دانشگاه پاریس رفت و برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت.

وی در مورد خاطرات دوران تحصیلش در دانشگاه پاریس چنین می‌گوید:

یکی از بهترین خاطرات من در طی تحصیل در فرانسه آشنایی کوتاه مدت من با ایرن کوری, دختر ماری کوری, دانشمند معروف بود, ماری کوری از دوران بچگی همواره بزرگترین الگوی من در زندگی بوده‌است, کار کردن در آزمایشگاه کنار دختر وی حتی برای مدتی کوتاه افتخار بسیار بزرگی برای من محسوب می‌شد.
وی در سال 1337مدرک دکترای خود را از دانشگاه سوربن کسب کرد.

آلنوش دانشنامه دکترای دولتی خود را از دانشکده علوم دانشگاه سوربن فرانسه در سال 1335  دریافت نمود.

او بعد از فارغ‌التحصیلی در رشته دکترای فیزیک از دانشگاه سوربن پاریس به ایران بازگشت و برای خدمت به کشور پیشنهاد کرسی استادی دانشگاه سوربن را رد کرد و به ایران بازگشت, و پس از بازگشت به ایران به تدریس در دانشگاه تهران پرداخت و با سمت دانشیار فیزیک رشته ترمودینامیک در گروه فیزیک مشغول به کار شد, و در سال 1343 در همین دانشگاه به درجه استادی رسید, او به عنوان اولین استاد زن در مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران مشغول به کار شد.

استاد طریان بلافاصله پس از بازگشت به ایران از سوی دانشگاه تهران دعوت به همکاری و تدریس شد, او ابتدا در سمت دانشیار فیزیک, واحد ترمودینامیک را تدریس می‌کرد اما بعد به منزله استاد واحد فیزیک ستارگان, که پس از ورود دوباره ایشان به دانشگاه افتتاح شده بود, به تدریس پرداخت, وی در این مورد می‌گوید:

پیش از آنکه من فیزیک ستارگان را در دانشگاه تدریس کنم این درس وارد دانشگاه‌های ایران نشده بود و تنها علم نجوم تدریس می‌شد آن هم نه در رشتهٔ فیزیک بلکه ریاضی, زمانی که از من برای تدریس در دانشگاه دعوت کردند, از آنجا که دستیار دکتر روشن بودم, در ابتدا ترمودینامیک تدریس می‌کردم اما پس از مدتی قرار شد برای اولین بار در ایران و به صورت مستقل درس فیزیک ستاره‌ها را برای دانشجویان رشته فیزیک تدریس کنم.
در سال 1338 دولت فدرال آلمان‌غربی بورس مطالعه رصد خانه فیزیک خورشیدی را در اختیار دانشگاه تهران قرار داد و او برای این بورس انتخاب شد و از فروردین سال 1340 به مدت 4 ماه به آلمان رفت و بعد از انجام مطالعات به ایران بازگشت.

وی نخستین کسی بود که در رصدخانه دانشگاه تهران به تدریس فیزیک ستاره پرداخت, علاقه او به علم و دانش سبب شد وصیت نامه ای تنظیم کند و منزل مسکونی خود را بعد از مرگ به ارامنه جلفا و دانشجویانی که محل اسکان مناسبی ندارند ببخشد او تا سالهای اولیه انقلاب مشغول فعالیت بود.

آلنوش طریان در دوره خدمت علمی خود به ریاست گروه تحقیقات خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران رسید و نقشی مهم در تأسیس و ادامه کار رصدخانه فیزیک خورشیدی ایفا کرد.

در خرداد 1343 او به مقام استادی ارتقا پیدا کرد این فیزیکدان ایرانی برای نخستین بار به تدریس موضوعات فیزیک خورشیدی و اخترفیزیک در دانشگاه تهران پرداخت.

وی نخستین فیزیکدان زنی بود که در یکی از دانشگاه‌های ایران به این مقام علمی دست می‌یافت و بدین ترتیب او اولین فیزیکدان زن در ایران است که به مقام استادی دست پیدا کرده است.

آلنوش در سال 1345 به عنوان عضوی از کمیته ژئو فیزیک دانشگاه تهران انتخاب شد و در سال 48 رسماً به ریاست گروه تحقیقات فیزیک خورشیدی مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران منصوب شد و در رصدخانه فیزیک خورشیدی که خود در بنیانگذاری آن نقش عمده ای داشت فعالیت خود را آغاز کرد.

طریان پس از 32 سال خدمت صادقانه به کشورش و پرورش اساتیدی ارزشمند در 15 شهریور 1358 به درخواست خود بازنشسته شد.

در سال 1382 فیلمی مستند از زندگی آلنوش طریان ساخته شد که سوی خورشید نام داشت, این فیلم مستند یکی از قسمت‌های برنامه فرزانگان ایران بود که به سفارش شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی تهیه شد و او به عنوان چهره ماندگار در عرصه علمی معرفی شد که زندگی و فعالیت‌های علمی وی در آن بازگو شد, همچنین روزنامه ابتکار در همان سال این موضوع را منتشر نمود.

محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور وقت در مراسمی در تاریخ 26 تیر 1385 از وی تقدیر کرد, این مراسم به مناسبت سالروز ولادت فاطمه زهرا و بزرگداشت مقام زن از زنان نمونه برگزار شده بود.

سرانجام در 15 اسفند 1385 چشم از جهان فرو بست.(در لینک زیر بیشتر بخوانید)

Alenoosh Terian